Over de onderhoudsplicht bestaan verschillende opinies. ‘Ze kost geld en tijd en levert enkel ruzie op in de familie, afschaffen dus’ is een eerste mening. Bevoegd Minister Arena is genuanceerder. Waar gaat het om?
In 2002 toen de onderhoudsplicht ook ter discussie stond hebben heel wat organisaties en bewegingen een brede discussie georganiseerd over de onderhoudsplicht. Honderden mensen (ouderen en jongeren) hebben ook in Aalst en Oudenaarde uitvoerig gesproken over solidariteit én ook over de oneerlijkheid van het huidige systeem. Algemeen was het resultaat van de consultatie een waslijst van maatregelen die vooral wetgevend moeten geregeld worden.
De conclusies van deze boeiende - en soms ook schrijnende - gesprekken waren duidelijk: familiale solidariteit is drager van een brede maatschappelijke solidariteit; ouders die voor kinderen zorgen, kinderen voor ouders: dit zijn leerplaatsen van solidariteit voor de ander; deze familiale solidariteit willen we behouden, en dus ook deze onderhoudsplicht.
Ongelijkheid moet je niet invoeren
De huidige onderhoudsplicht blijft voor schrijnende toestanden zorgen. Het systeem is tijdens de jaren tachtig ingevoerd als een besparingsmaatregel, zonder te kijken naar de sociale gevolgen er van. We zijn dan ook voorstander van een drastische hervorming: een gelijk barema en vóór een verhoging van de minimumdrempel. En in elke gemeente moeten dezelfde regels gelden. Daarom begrijpen we vandaag niet waarom minister Arena de gemeenten de keuze zou laten. Een ongelijkheid tussen mensen wordt zo ingevoerd.
Uit de besprekingen en informatiemomenten bleken de enorme verschillen in toepassing vanwege de OCMW's. Ook recent Vlaams onderzoek wees uit dat het 'duurste' OCMW - in een identieke situatie - een 13 maal hogere bijdrage terugvordert dan het 'goedkoopste' OCMW. Dit botst duidelijk op het rechtsgevoel van de mensen: de ene oudere is niet gelijk aan de andere. Het is zaak om hier naar meer uniformiteit te streven. Waarom niet één terugvorderingschaal te hanteren - die voor alle OCMW's dezelfde is. Zodoende kan meer gelijkheid tussen mensen bereikt worden. Dit mag en kan ook nagestreefd worden voor wat betreft de ‘billijkheidsredenen tot vrijstelling van onderhoudsplicht’.
Welzijnsoverleg
In de Vlaamse Ardennen werd een initiatief genomen binnen het Regionaal Welzijnsoverleg. En met resultaat. Na overleg tussen de sociale diensten (op voorstel van een ambtelijke werkgroep), gingen al verschillende OCMW-raden in op het voorstel. Zij hanteren nu dezelfde terugvorderingsschalen bij de toepassing van de onderhoudsplicht. Dat is alvast een stap vooruit in de Vlaamse Ardennen. Enkele gemeentelijke OCMW’s moeten, anderhalf jaar later, hun huiswerk nog maken, namelijk Oudenaarde, Wortegem-Petegem, Kruishoutem, Kluisbergen en Lierde.
De actuele voorstellen die op dit moment in de nationale politiek circuleren, leggen een hypotheek op de inspanningen die in de Vlaamse Ardennen al gebeurd zijn. Als het voorstel (de keuzevrijheid bij de gemeenten laten) erdoor komt, dan komen we in de situatie dat de eenvormigheid onder druk komt te staan. Het is dan ook te hopen dat het OCMW-overleg in de Vlaamse Ardennen overweegt om, in elk geval, de eenvormige toepassing te behouden.
Ook de OCMW’s van het land van Aalst kunnen – twee jaar later – alsnog het voorstel om te werken met een gemeenschappelijke terugvorderingsschaal op de lokale agenda te plaatsen. Misschien is het voor een aantal besturen financieel wat minder interessant, maar het zou wel getuigen van goed bestuur om het voorstel van het Welzijnsoverleg in Oudenaarde te volgen.
Noodzaak onderhoudsplicht wegnemen
De invoering van de zorgverzekering en de uitbreiding van de uitkering tot alle bewoners van residentiële voorzieningen verbetert de positie van de bejaarde.
Daarnaast is er de tegemoetkoming voor hulp aan bejaarden die geldt vanaf 65 jaar en voor zwaar zorgbehoefenden een financiële steun is.
Beide steunmaatregelen zorgen dat de financiële positie van de bejaarde in de residentiële voorziening verbetert. Dit geeft vooral als gevolg dat het OCMW minder beroep moet doen op de onderhoudsplicht. Schrijnende situaties, vooral voor die gezinnen die het niet breed hebben, worden hierdoor deels vermeden.
Gedaan met spelen, ja!
Het debat wordt op dit moment op een weinig onderbouwde manier – in heuse campagnestijl - gevoerd op Vlaams en Federaal niveau. Dat betreuren we en daarom willen we voorbij het demagogisch debat, een eerlijk gesprek voeren over solidariteit en over een menselijke onderhoudsplicht.
Het is van cruciaal belang dat de discussie inzake de onderhoudsplicht verbreed wordt. De onderhoudsplicht is immers maar een fenomeen aan de oppervlakte. Het werkelijke probleem is dieperliggend: m.n. de onbetaalbaarheid van het rusthuis. Om deze reële bezorgdheid van mensen weg te werken zijn structurele solidariteitsmechanismen essentieel. Een verhoogde RIZIV-tegemoetkoming, een versterking van de zorgverzekering en de welvaartsvastheid van pensioenen zijn belangrijke instrumenten om de kost draaglijk te maken.
Klaus Van Hoecke |
Van de redactie
