Meer participatie, meer welzijn?

Ook uitgenodigd door je gemeentebestuur?

Lokaal sociaal beleid (LSB)… Her en der worden verenigingen door hun gemeentebestuur of OCMW uitgenodigd om er mee over na te denken… Participatie, weet je wel. Een goede zaak? Ja. Ja maar….

Een uitnodiging voor een overlegforum valt in de bus. Joepie, tof, eindelijk gaat de gemeente of het OCMW in op onze vraag om betrokken te worden, denkt een organisatie. Of … Wat is dat nu? Krijgen we hier een uitnodiging voor een stuurgroep sociaal beleid, waar is dat goed voor? Twee verschillende instellingen, maar twee keer raak. Laat de instanties zelf uitmaken of ze hiervoor in aanmerking komen. Autoselectie, als het ware… Het lokaal bestuur moet die afweging niet in hun plaats maken.

Een uitnodiging dus. Allemaal goed en wel, natuurlijk, maar wat nu gezongen? Nu begint het pas… Welke invloed kunnen we daar uitoefenen? En op wat moet ik letten?
Welke leefgebieden willen we in het lokaal sociaal beleid? Welke actoren moeten volgens ons betrokken worden? Op welke manier kan het lokaal bestuur die betrokkenheid organiseren? Welke cijfers moeten wij suggereren en verdedigen in dat overleg?

Lokaal Sociaal Beleid gaat breed (decreet)

Maar weinig gemeenten hanteren een brede focus tot nu toe. Liever eerst wat terugplooien op het gekende terrein van wat men al doet. En waarom ook niet? Ook private organisaties kozen er vaak voor om zich vooral te richten op de core-business: opvang, werken, jeugd, wonen, welzijn, senioren, armoede, … Als de focus zich maar aanvullend richt op het minder traditioneel discours (en rode draad) van participatie (= overleg en betrokkenheid).

Inhoudelijk kiezen sommige lokale besturen eerder voor een welzijnsreflex, en minder voor huisvesting en tewerkstelling. Andere kiezen dan weer voor een benadering vanuit eerstelijnshulpverlening, en niet vanuit brede kijk op sociaal beleid of welzijn. Dat heeft vaak te maken met opgedane ervaring, ontwikkelde dienstverlening, spontane reflexen bij ambtenaren, nabuurschappen met bevriende partners, politieke reflexen, … aanleidingen genoeg, dus.

Ook enkele grote private organisaties schuiven zelf een aantal thema’s naar voor die ze prioritaire beleidsdomeinen vinden voor een lokaal sociaal beleidsplan in elke gemeente. Aanvullend stellen we dat ze bij bepaalde beleidsdomeinen wel willen betrokken worden als ze zich aandienen, maar dat ze ze zelf niet als prioritair zien voor een eerste lokaal sociaal beleidsplan.

Als we praten over participatie of beleidsbetrokkenheid, dan praten we over de organisaties als lokale/regionale actor binnen het lokaal sociaal beleid.
Laat ons maar weerom pleiten voor een ruim participatieproces voor professionele actoren, voor politieke mandatarissen, voor vrijwilligers en gebruikersgroepen en voor adviesverlenende instanties. We kunnen dus gerust enkele essentiële actoren/partners naar voor schuiven, waarvan we zelf vinden dat ze niet kunnen ontbreken in de brede verzameling van actoren. Hoe die actoren dan kunnen betrokken worden, is nog andere koek.

En wie moet er nu een gat in de lucht springen met de uitnodiging?
Essentiële actoren lijken ons de professionele organisaties (eerstelijns hulpverleners, doorverwijzers en coördinatoren) en de publieke besturen (gemeente & OCMW). Die moeten we aanvullen met de semi-publieke organisaties (huisvestingsmaatschappij, verhuurkantoor, werkwinkel, autonoom centrum algemeen welzijnswerk, beschutte werkplaatsen, deeltijds onderwijs, kringwinkel, centrum leerlingenbegeleiding, welzijnsoverleg, …).

De private sector is al even divers. Dan praten we over ziekenfondsen, diensten gezinszorg, vakbonden, thuisverpleging, thuiszorgdiensten, samenlevingsopbouw, sociale leerwerkplaatsen, sociale economieprojecten, … Maar ook over vrijwilligersorganisaties en gebruikersgroepen zoals ouderenverenigingen, initiatieven voor ziekenzorg, gehandicaptenverenigingen. Ook specifieke doelgroepverenigingen, zoals kansarmoedeprojecten, verenigingen waar armen het woord nemen, … hebben hun rol in het sociale debat in hun gemeente.

Eerder een pleidooi dus voor een brede ervaringsdeskundigheid, naast de ambtelijke inbreng, dan voor een deskundigheid van sociologen en dure studiebureaus - professionele deskundigen durven een debat monopoliseren en overdonderen. De meeste lokale besturen en actoren hebben doorgaans zelf voldoende deskundigheid in huis.

Ook de betrokkenheid van adviesraden is essentieel, maar kan niet gelijk gesteld worden met zuivere actorenoverleg; dit is van een andere orde.
Politieke mandatarissen hebben hun eigen democratische organen en maken best geen deel uit van de overleg- en/of participatiestructuren. Er bestaat immers een gevaar van politisering van sociaal overleg, al blijft dat een heibele discussie in de meeste gemeenten.

Ambtenaren hebben een ondersteunende rol in het participatieproces; sturing moet gebeuren op politiek niveau en inhoudelijke inbreng moet komen vanuit de actoren (ambtenaar als proces-regisseur en minder als product-acteur). Het gevaar van ambtenaren als rechter en partij tegelijk is niet irreëel, denken we maar aan de coördinatie tussen een private en publieke poetsdienst op gemeentelijk niveau.

Participatie door en van actoren: wat?

We pleiten best vooral voor participatie op maat, dus ook rekening houdend met kleine gemeenten met beperkte middelen (alles vanuit gezond realisme). De steden kunnen wel iets ambitieuzer zijn. Dit alles vergt een open geest en een kritische, maar objectieve opstelling en promotie van subsidiariteit ( = kansen geven en niet per se zelf actor willen zijn).

Participatie is niet enkel beperkt tot voorbereiding, maar ook noodzakelijk bij planning, uitvoering, evaluatie en bijsturing van àlle aspecten en onderdelen van het lsb-plan. Minimaal betekent dat een verantwoordelijke en actieve stuurgroep waarin overheid en private sector dialogeren en samen uitvoeren. Een overleggroep, is dat dus. De regelmatige gesprekken met de betrokkenen worden bij voorkeur geformaliseerd en gepland, hoe minimaal ze ook zijn in kleine gemeenten. Geen nattevingerwerk meer, als het even kan.

Het kan nooit geen kwaad om regelmatig momenten in te lassen waarin de ruimere groep actoren geïnformeerd wordt en feed-back gevraagd wordt. En aparte inspanningen voor bijzondere doelgroepen (bijv. kansarmen) die niet verenigd zijn en voor bijzondere uitdagingen (er is een probleem, maar niemand doet er al iets aan), strekken tot aanbeveling.
Kortom, een lsb-plan is voor ons een structuurplan, met regelmatige tussenstops waarin politiek, sociale sector en bevolking de kans krijgt om te evalueren en bij te sturen, hoe kleinschalig dit ook is. Intern binnen het lokaal bestuur is het traject niet beperkt tot de sociale diensten; ook andere diensten en schepenen hebben raakvlakken en kunnen één en ander toetsten (sociale zaken en sport, jeugd, ruimte, financiën, …). We pleiten voor een omstandig en frequent politiek debat in gemeente- en OCMW-raad rond de beleidsopties.

Verenigingen van doelgroepen kunnen bevraagd worden, maar kunnen ook ingeschakeld worden in het bevragen van meer mensen. Diezelfde vrijwilligers verenigingen kunnen ingeschakeld worden in communicatie over sociale dienstverlening en bestaande initiatieven. Ze creëren dus tegelijk een draagvlak voor het beleid.

Als het gaat over Lokaal Sociaal Beleid, dan gaat het veelal snel over cijfergegevens. Niet dat het manna zal komen van grote sociologische statistieken, neen. Maar iedereen die een beetje in het sociale bed slaapt, heeft toch wat relevante indicatoren in gedachten waarvan we menen dat het goed is dat het lokaal bestuur ze overweegt en evalueert tijdens de beleidsopmaak van het lsb-plan. Vanuit deze expertise kunnen alle partners indicatoren suggereren en/of bewaken in het overleg met de lokale besturen op een hoger niveau of elders in de regio.

Ideaal die planning van de planning

Niet altijd per se zelf het warm water uitvinden of aanknopingspunten opzoeken … Een open geest in een open lichaam, dus. Zijn is

Veel succes ermee, beste lokale besturen!

KVH